Ilustracje w pracach dyplomowych

ILUSTRACJE

wyciąg z PN-78/N-01222.04

Ilustracjami w pracy mogą być reprodukcje:

  • dzieł z zakresu sztuk plastycznych (ilustracji artystycznych), opracowanych specjalnie dla danej książki lub dzieła,
  • fotografii artystycznych,
  • fotografii dokumentacyjnych,
  • rysunków technicznych, wykresów, diagramów, schematów,
  • map i planów.

AUTORSTWO – nazwy autorów map, planów i  diagramów należy podawać na stronie redakcyjnej, w obrębie podpisów albo w wykazie ilustracji. Nazwy autorów fotografii dokumentacyjnych i rysunków można podawać w wykazie ilustracji.

UMIEJSCOWIENIE – najbliżej miejsca, do którego się odnoszą.

NUMERACJA – powinna być ciągła w obrębie dzieła lub większej jego części (np. tomu). W przypadku występowania w dziele kilku rodzajów ilustracji (np. rysunków w tekście i fotografii na wklejkach) każdy rodzaj powinien mieć numerację własną. Ilustracje należy numerować cyframi arabskimi.

PODPISY – wszystkie ilustracje powinny być opatrzone podpisami z wyjątkiem przypadków, gdy podpisy stanowiłyby powtórzenie długich opisów zawartych w tekście.

Zabłyśnij kreatywnością

Otóż, warto zadać sobie pytanie od czego zależy zakończona powodzeniem obrona naszej pracy magisterskiej? Najważniejszym jej elementem jest temat przewodni. A gdzie szukać weny do jego wymyślenia? Ażeby nasza praca magisterska zagwarantowała nam powodzenie na jej obronie, należy skoncentrować się na jej temacie. A jego wybór jest to niezwykle ważna rzecz. Zwłaszcza musi on być jak najbardziej niepowtarzalny.

Niewątpliwie taka reguła zwiększa nasze szanse na zainteresowanie komisji. Mało tego można tak zabłysnąć twórczą inwencją. Oczywiście członkowie komisji lubią, gdy studenci wykazują własną inicjatywę twórczą oraz piszą nowatorskie prace mgr. A po drugie tematy prac muszą być jak najbardziej treściwe. Im krócej, tym liczniejsza szansa na to, że pisząc pracę nie stracimy wątku przewodniego.

Oprócz tego zasada trzecia – takie tematy powinny być chociaż nieco powiązane z naszymi zainteresowaniami. Toteż o wiele prościej będzie się nam je pisało. Poza tym łatwiej również znajdziemy materiały źródłowe, na których będziemy się posiłkować pisząc naszą pracę. Niewątpliwie o wiele prościej będzie nam także przygotować się do egzaminu dyplomowego. Ogólnie najlepsze tematy prac drugiego stopnia to takie, jakie nie powodują problemów w ich opracowaniu, natomiast zarazem są niepowtarzalne oraz ciekawe i świadczą o naszym przejęciu.

Wymogi stawiane pracom dyplomowym

Obowiązek przygotowania pracy dyplomowej na studiach nie jest nowym pomy­słem. Rozmaite formy sprawdzania stopnia przygotowania człowieka do podejmowania pracy obowiązywały w każdym okresie dziejów , od kiedy istnieją studia. Dlatego podstawowe wymogi, które musi spełniać praca dyplo­mowa w wyższej uczelni kształtowały się w ciągu dziejów świata. Są opisane w licznych opracowaniach i zazwyczaj mają charakter uniwersalny, ponadczasowy. Nie powinno się ich zmieniać ani ograniczyć, gdyż opierają się na wielu wiekach doświadczenia.

Praca dyplomowa obrazuje przede wszystkim wyniki pracy jej autora, promotora i jakości warunków studiowania w uczelni.

Pozytywna ocena pracy dyplomowej wymaga spełnienia „tylko” trzech warunków:

  • ma mieć charakter naukowy (uporządkowanej, bogatej i aktual­nej wiedzy na dany temat),
  • ma być opracowaniem samodzielnym i twórczym (w którym opisa­ne są także własne oceny dotyczące analizowanego tematu),
  • ma dotyczyć konkretnego tematu z praktyki lub teorii.

Te trzy warunki są prezentowane w licznych publikacjach krajowych. Opi­sał je między innymi S. Rudniański w publikacji z 1950 r. (11), i W. Okoń w 1971 r. (8). Są także przedmiotem licznych publikacji zagranicznych.

Studentów najbardziej zadziwia warunek pierwszy – praca dyplomowa ma mieć charakter naukowy. Dlatego ten warunek wymaga komentarza w pierw­szej kolejności. Drugi i trzeci warunek są opisane w dalszych rozdziałach.

Trzeba odpowiedzieć na pytania, które stawiają studenci: „na czym polega naukowość pracy dyplomowej?”, „dlaczego trzeba pisać pracę naukową, jeśli nie planuję kariery naukowca?”, Jak można uczynić pracę dyplomową pracą naukową, jeśli nie prowadzi się badań laboratoryjnych?”, „pracę dyplomową pisze się w sposób indywidualny, a prace naukowe realizuje się w zespołach, więc w jaki sposób można pracę dyplomową uczynić naukową?”. Te pytania wymagają objaśnienia czym jest nauka.

Słowo nauka definiuje się w sposób zróżnicowany. Należy ono do tych słów, których nie potrafimy ująć w jednoznacznej definicji. Ten fakt poznajemy, gdy analizujemy definicje słowa nauka w różnych słownikach. W każdym słowniku znajdujemy inne ujęcie. Można więc przytoczyć wiele różnych sformułowań. Jednakże różnice dotyczą wyłącznie szczegółów. We wszystkich bowiem słow­nikowych definicjach znajduje się jedno kluczowe zdanie – nauka: to uporząd­kowana wiedza. Dlatego wystarczy przytoczyć trzy definicje zaczerpnięte z najbardziej popularnych słowników języka polskiego, aby wyjaśnić treść słowa nauka:

  1. Nauką nazywa się uporządkowane informacje z jakiejś dziedziny wiedzy.
  2. Nauką nazywa się zbiór uporządkowanej i starannie zapisanej wiedzy ludzkiej na dany
  3. Nauką jest wiedza, którą człowiek pozyskuje w czasie uczenia się dla wykorzystania w praktyce.

W pierwszej definicji nauką nazywa się uporządkowane informacje z konkretnej dziedziny wiedzy (np. z zarządzania ekonomii, prawa pracy, psychologii dziecka itp.).

W drugiej definicji nauką nazywa się uporządkowaną wiedzę o danym temacie (np. o cenach, płacach, bezrobociu, PKB itp.).

W defi­nicji trzeciej naukę definiuje się jako wiedzę użyteczną w praktyce. A zatem w każdej wyszczególnionej definicji nauką nazywa się usystematyzowaną wiedzę, która może dotyczyć albo jednego, konkretnego tematu, albo określonej dziedziny rzeczywistości, albo przydatną dla praktyki. Dla ustalenia charakteru nau­kowego pracy licencjackiej użyteczne są dwie definicje – druga i trzecia. Pierwsza druga jest przydatna do pracy magisterskiej.

Wyszczególnione słownikowe definicje słowa nauka wskazują, na czym po­lega charakter naukowy prac dyplomowych. Praca dyplomowa ma obrazować uporządkowaną wiedzę o wybranym temacie lub o konkretnej dziedzinie wie­dzy lub użyteczną dla pracy w gospodarce.

W publikacjach i w mediach koncentruje się uwagę na nauce jako „wielkiej nauce”. Dlatego w potocznej opinii ludzie kojarzą słowo nauka z wielkimi od­kryciami, z przełomami historycznymi, ze sławą odkrywców, z Nagrodami Nobla itp. „Wielka nauka” wymaga laboratoriów, narzędzi, wysokich nakładów in­westycyjnych, licznych zespołów itp. Prawdą jest, że ta „wielka nauka” jest bardzo cenna, jeśli tworzy wiedzę o szerokim zakresie zastosowania i wpływa bezpośrednio na życie i pracę ludzi i krajów.

Prawdą jest także i to, że „mała nauka”, czyli praca dyplomowa też tworzy naukę, jeśli jest prawidłowo wykonana. Praca licencjacka zawiera wiedzę obiektywną o opisanym temacie albo zawiera zasady, jak postępować w konkretnej sytuacji praktyki zawodowej. Praca magisterska w oparciu o wiedzę teoretyczną zobowiązuje dyploman­ta do przedstawienia pomysłów, jak zmieniać poznane przez niego fakty dla poprawy stanu rzeczy.

Uprawia się wielką i małą naukę. Obie formy są bardzo potrzebne, mają się uzupełniać, inspirować, dopełniać. Wielka nauka w dziedzinie ekonomii i zarządzania w dwudziestym wieku kojarzy się z takimi nazwiskami Polaków jak: Edward Taylor, Eugeniusz Kwiatkowski, Michał Kalecki, Karol Adamiecki, Jan Zieleniewski, Leszek Balcerowicz i inni. Oni tworzyli przełomy w życiu gospodarczym naszego kraju. Ekonomię i zarządzanie w skali światowej kształ­towali Adam Smith, Milton Friedman, John Keynes, Peter Drucker, Paul Samuelson i inni.

Zastosowania odkryć wielkiej nauki wymagają obecności małej nauki. Tę obecność wielkiej nauki dostrzegamy w studenckich pracach dyplomowych, które przygotowują absolwentów do pracy zarobkowej, by czynić ją użyteczną dla konsumentów, opłacalną dla przedsiębiorców i pracujących oraz wzboga­cającą życie indywidualnych osób tworzących wspólnoty lokalne i tworzącą podstawy funkcjonowania państwa.

A zatem pierwszy warunek stawiany pracy dyplomowej – „ma mieć cha­rakter naukowy” – oznacza, że ma ona zawierać logicznie uporządkowaną i komunikatywnie opisaną wiedzę o temacie. Student gromadzi tę wiedzę stu­diując ze zrozumieniem wiele źródeł informacji. Znajduje ją w podręcznikach i na zajęciach dydaktycznych, we własnym doświadczeniu, w praktyce życia gospodarczego, w mediach, w czasopismach fachowych, w monografiach, w Internecie. Gdy zebrane informacje zrozumie, gdy je odpowiednimi metodami opracuje, gdy wyciągnie własne wnioski z wykonanej analizy i je logicznie opi­sze, nadaje swej wiedzy charakter naukowy. Odkrywa coś, czego przed­tem nie wiedział. W tym odkryciu jest poznanie tego, co nowe, co dotych­czas nie było mu znane. Tego rodzaju odkrycia to twórcze doświadczenia. Uszczęśliwiają one autora i motywują go do posługiwania się tymi metodami, których się nauczył w toku realizacji tematu pracy dyplomowej.

Literatura pomocna przy pisaniu prac dyplomowych i magisterskich

Apanowicz J.: Zarys metodologii prac dyplomowych i magisterskich z organizacji i zarządzania. – Gdynia: Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu, 1997. – 112 s.
Bartkowiak L.: Redagowanie pracy magisterskiej : poradnik dla studentów. – Poznań : Wydawnictwa Uczelniane Akademii Medycznej, 1998. – 167, [1] s.
Boć J.: Jak pisać pracę magisterską. – Wrocław : Kolonia Limited, 1994. – 73 s.
Budzich E.: Jak pisać pracę dyplomową ? : poradnik dla studentów. – Warszawa : Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania, 1997. – [2], 29 s.
Gambarelli G.: Jak przygotować pracę dyplomową lub doktorską: wybór tematu, pisanie, prezentowanie, publikowanie. – Wyd. 3. – Kraków : Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” , cop. 1998 . – 154, [1] s.
Kolman R.: Poradnik dla doktorantów i habilitantów, OPO TNOiK, Bydgoszcz 2000.
Krajewski M.: Praca dyplomowa z elementami edytorstwa. – Włocławek : Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, 1998. – 228 s.
Ładoński W., Urban S.: Proces tworzenia prac dyplomowych i magisterskich na studiach ekonomicznych. Poradnik. – Warszawa : PWN, 1989. – 210 s.
Majchrzak J.: Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych: poradnik pisania prac promocyjnych oraz innych opracowań naukowych wraz z przygotowaniem ich do obrony lub publikacji. – Wyd. 3. – Poznań : AE , 1999. – 67 s.
Majchrzak J., Mendel T.: Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych: poradnik pisania prac promocyjnych oraz innych opracowań naukowych wraz z przygotowaniem ich do obrony i publikacji. – Poznań : AE, 1995. – 67 s.
Małecki J., Żabiński Z.: Podstawowe zagadnienia metodologiczne pracy naukowej. Przewodnik do seminarium kursowego dla studentów I roku wyższych studiów ekonomicznych. – Wyd. 4. – Kraków : AE, 1988. – 61 s.
Mendel T.: Metodyka pisania prac doktorskich. – Wyd. 4. – Poznań : Wydaw. AE , 1999. – 87 s.
Oliver P.: Jak pisać prace uniwersyteckie. – Kraków : Wydaw. Literackie, 1999. – 196, [3] s.
Orczyk J.: Zarys metodyki pracy umysłowej. Warszawa : PWN, 1988. – 87 s.
Pieter J.: Ogólna metodologia pracy naukowej. Wrocław : Ossolineum, 1967. – 472 s.
Święcicki M.: Jak studiować? Jak pisać pracę magisterską? – Wyd.2 – Warszawa : PWN, 1971. – 215 s.
Urban S.: Jak napisać dobrą pracę magisterską? – Wrocław : AE, 1997. – 218 s.
Urbański S., Ładoński W.: Jak pisać pracę magisterską? – Wrocław : AE, 1994. – 196 s.
Wojciechowski T.: Jak pisać prace dyplomowe – licencjackie i magisterskie: poradnik. – Warszawa : Wyższa Szkoła Zarządzania i Marketingu, 1998. – 35 s.
Woźniak K.: O pisaniu pracy magisterskiej na studiach humanistycznych : przewodnik praktyczny. – Warszawa, Łódź : Wydaw. Naukowe PWN, 1998. – 131, [1] s.
Wójcik K.: Piszę pracę magisterską. Poradnik dla studentów kierunków ekonomicznych. – Warszawa : SGH, 1995. – 135 s.
Wyglądała E.: Informacja o rozprawach doktorskich i habilitacyjnych z zakresu pracy : (zakończonych w 1997 r.) – Warszawa : Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego, 1998. – [6], 28 s.
Żółtowski B.: Seminarium dyplomowe : zasady pisania prac dyplomowych. – Bydgoszcz : Wydaw. Uczelniane AT-R , 1997. – 147, [4] s.

Świeże uwagi o pisaniu pracy

  1. Często spotykanym mankamentem edytorskim jest stawianie spacji tam, gdzie nie powinno ich być. Należy pamiętać, że spacji nie stawiamy przed znakami interpunkcji, ale po tych znakach Podobnie spacji nie powinno być po otwierającym nawiasie, ani też przed zamykającym. Pomiędzy wyrazami powinna być tylko jedna spacja.
  2. Należy z odpowiednią rozwagą stosować znaki wyliczania:
    1. a) Przede wszystkim wyliczenia muszą być redagowane wg podpowiedzi edytora (nie mogą być wstawiane znaki wyliczania „ręcznie”).
    2. b) Musi być zapewniona logiczna hierarchia w rozbudowanych klasyfikacjach; np. najpierw numeracja: 1. 2. 3. itd., zaś w ramach tego poziomu a) b) c) itd.; to zaś może się dzielić wg odpowiednio dobranych znaków wyliczania.
    3. c) Należy pamiętać, że przy wyliczeniach, gdzie stosujemy numerację 1. 2. itd., rozpoczyna się z dużej litery, gdyż zawsze po kropce tak się pisze.
  3. Przed oddaniem danego tekstu do czytania, należy z uwagą go przeczytać i udoskonalić językowo i edytorsko; m.in. tzw. „literówki”, np. a, zamiast ą; także niepotrzebne spacje, itd.

Szczegółowe informacje dotyczące metodyki pisania prac dyplomowych można znaleźć w poniższych książkach:

– D. Dziedzic, J. Pera, Metodyka pisania i obrony prac dyplomowych: Poradnik dla studentów WSEI w Krakowie, WSEI, Kraków 2009

– A. Pułło, Prace magisterskie i licencjackie: wskazówki dla studentów, Wydawnictwo Prawnicze „LexisNexis”, Warszawa 2004

Tabele i rysunki

Każda tabela musi mieć swój numer, tytuł (nad tabelą, wyśrodkowany) i źródło (pod tabelą). Tabela powinna być wyśrodkowana (niekoniecznie zawartość wewnątrz tabeli musi być wyśrodkowana – to zależy od charakteru zawartości). Odstęp wewnątrz tabeli raczej 1, wielkość czcionki może być zmniejszona – to zależy od autorskiego wyboru. Nazwa tabeli oraz źródło powinny być pisane z odstępem 1. W przypadku źródła warto zmniejszyć czcionkę do 11. Kolumny i wiersze nie muszą być tego samego rozmiaru. Należy unikać dzielenia tabel między różnymi stronami. Jeżeli rozmiar tabeli pozwala, powinna ona być umieszczona na jednej stronie. Oznacza to, że tabelę niekoniecznie musimy umieszczać w miejscu, w którym się na nią powołujemy. Możemy bowiem napisać: „… obliczenia zamieszczono w tabeli 6”, i jeżeli w tym miejscu jej umieszczenie prowadziłoby do jej dzielenia między strony, rezygnujemy z tego, pisząc dalej tekst, zaś tabelę umieszczamy na stronie następnej.

Podobnie rysunek w pracy, którą piszemy musi posiadać i numer i tytuł i podane źródło. Rysunek jest graficzną ilustracją czegoś, co wcześniej lub później jest omawiane. Strona graficzna znakomicie podnosi efektowność pracy, pod warunkiem, że przemyślane są odpowiednie wybory: typ rysunku, jego rozmieszczenie, eksponowanie tego, co najważniejsze. Graficzne ilustracje mogą być różnie nazywane: „rysunek”, „wykres”, „schemat”, „mapa”, „model”. Można też zastosować jednolitą nazwę do wszystkich wymienianych, a mianowicie: „rycina”.

Problematyka pracy

Przy ustalaniu odpowiedniej dla danego kierunku studiów problematyki pracy dyplomowej kierować się jednak trzeba przede wszystkim przyjętymi powszechnie w literaturze kategoriami opisującymi dany obszar wiedzy. Tak np. termin „zarządzanie” dotyczy procesów planowania, organizowania, kierowania (motywowania) i kontroli – całości zasobów organizacji, a więc odnosi się do szczebla mikro. Kierunek „zarządzanie” obejmuje także problematykę marketingu, rozumianą jako aktywny handel, czyli: rozpoznawanie potrzeb klientów (analizy i badania marketingowe), opracowywanie strategii marketingowych (w tym strategii produktu i dystrybucji, strategii ceny i promocji), reklamę i informację o produkcie, funkcjonowanie instytucji i instrumentów obsługi klienta.